زیستن در دنیای دیجیتال و بهره‌گیری از فرصت‌های متنوع آن، نظام‌های آموزشی را ملزم به مواجهه با چالش‌ها و استفاده از ظرفیت‌های تربیت شهروندی دیجیتال کرده است. این نیاز، طراحی و تدوین برنامه‌های درسی هدفمند برای تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و توانمند را ضروری می‌سازد. شناسایی مبانی جامعه‌شناختی گامی مهم در تدوین برنامۀ درسی بر اساس انتظارات جامعه به‌شمار می‌رود. این مبانی، چارچوبی برای درک ارتباط میان تحولات اجتماعی و فناوری ارائه می‌دهند و در طراحی برنامه‌های آموزشی متناسب با مسائل عصر دیجیتال، نقش مهمی ایفا می‌کنند. در این راستا هدف از پژوهش حاضر شناسایی مبانی جامعه‌شناختی برنامه‌‌درسی تربیت شهروندی دیجیتال است. این پژوهش با استفاده از روش مرور مفهومی و بر پایۀ رویکرد پنج مرحله‌ای آرکسی و اومالی انجام گرفته است. پژوهش‌ها در بازۀ زمانی 2024-1981 از یازده پایگاه داده انتخاب و استخراج شدند. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، 18 پژوهش انتخاب و داده‌های آنها استخراج و تحلیل شد. یافته‌ها، مبانی جامعه‌شناختی برنامه درسی تربیت شهروندی دیجیتال را در پنج مضمون شامل درهم‌تنیدگی جامعه و فناوری، تحول جوامع دیجیتال، بازآفرینی دموکراسی دیجیتال، تحولات دیجیتال فراگیر و حقوق دیجیتال بنیادین شناسایی کردند که هریک دارای دلالت‌هایی در برنامه درسی تربیت معلم هستند. این دلالت‌ها، می‌توانند نکات مهمی برای طراحان برنامۀ درسی تربیت معلم ارائه کنند. با شناخت مبانی جامعه‌شناختی برنامۀ درسی تربیت شهروندی دیجیتال و پرداختن یکپارچه به آنها، می‌توان زمینۀ تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و توانمند در مواجهه با چالش‌های عصر دیجیتال را فراهم ساخت.
Athariniyaa H R, Rostaminejaad M A, Ramezaanzaadeh K, Eskandari H. The Sociological Foundations of Digital Citizenry Curriculum. QJOE 2026; 42 (2) :33-52 URL: http://qjoe.ir/article-1-4830-fa.html
اطهری‌نیا حمیدرضا، رستمی‌نژاد محمدعلی، رمضان‌زاده خیرالنساء، اسکندری حسین. شناسایی مبانی جامعه‌شناختی برنامه درسی تربیت شهروندی دیجیتال. فصلنامه علمی - پژوهشی تعلیم و تربیت. 1405; 42 (2) :33-52
