بازنمایی «چیستی علم» در کتاب درسی مدرسه، نقشی اساسی در شکل‌گیری دیدگاه دانش‌آموزان درباره علم دارد. پرسش پژوهش حاضر این است که در رویکرد کتاب درسی جامعه‌شناسی (2) نسبت به علم، «مبانی فلسفی و متافیزیک» چه جایگاهی دارند و بر این اساس، چه تصویری از ماهیت و مؤلفه‌های علم و علوم اجتماعی ارائه می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش تحلیل محتوا با محوریت مطالعه کیفی بهره بردیم. مبانی فلسفی و متافیزیک علم شامل هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و معرفت‌شناسی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین به جایگاه ارزش­ها در علوم اجتماعی، روش­های کسب شناخت، اهداف علوم اجتماعی (توصیف، تبیین، تفهم، انتقاد، تجویز) که در ذیل این مبانی و متأثر از آن‌ها است، نیز توجه شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد از منظر این کتاب، علم به‌طور عام و علوم اجتماعی به‌طور خاص (از جمله جامعه‌شناسی)، بر پایه مبانی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و معرفت‌شناسی شکل می‌گیرد. از این رو، میان علوم طبیعی و علوم اجتماعی تفاوت­هایی قائل است. ضمن نقد علم تجربی سکولار، بهره‌مندی از حس، عقل و وحی (بهره‌مندی از قرآن) را برای شناخت علمی تجویز می‌کند. کتاب مورد بررسی، ضمن رویکرد انتقادی نسبت به علوم اجتماعی غربی، برخی مفاهیم این نظریه‌ها (مانند استعمار و مرکز ـ پیرامون) را برای تحلیل پدیده‌های اجتماعی به کار می‌برد. وفق نگاه معرفت‌شناختیِ این کتابِ پایه یازدهم علوم انسانی، توصیف، تبیین، انتقاد و تجویز از اهداف علم اجتماعی است. به‌طور کلی، رویکرد کتاب جامعه‌شناسی (2) به علم اجتماعی، از نظر عناصر پارادایمی، بیش‌ترین فاصله را با رویکرد اثباتی (تبیینی) و کم‌ترین فاصله را با رویکرد انتقادی دارد.